Het zal vrijwel niemand zijn ontgaan dat de huidige crisis in Iran ook in Nederland gevolgen heeft voor de portemonnee. De brandstofprijzen stijgen richting recordhoogte, waardoor niet alleen autorijden voor velen een luxe dreigt te worden, maar ook de kosten voor het energieverbruik in huishoudens en industrie problematische vormen aannemen. Reden voor JA21 om een wetvoorstel voor te bereiden de Groningse gasvoorraden als noodvoorziening achter de hand te houden. Echter nog voor het wetvoorstel er lag maakte een meerderheid van de Tweede Kamer melding van het feit dat zij niet terug zouden komen op het eerder genomen besluit de Groningse gasvelden permanent af te sluiten door de toegangen vol te storten met beton.
De gaswinning in Groningen zorgt al jaren voor problemen met aardbevingen, waarvan de lokale bevolking de gevolgen heeft te dragen. Compensatie kwam (te) traag en (te) minimaal op gang, waardoor het vertrouwen in de overheid ernstig werd geschaad. Nederland heeft collectief geprofiteerd van de gasbaten, terwijl ten aanzien van de gevolgen collectief werd weggekeken, aldus het gevoelen in Groningen. Begrijpelijk dat een eventueel terugkomen op het besluit van 1 oktober 2023 de gaswinning per 1 oktober 2024 volledig te staken erg gevoelig ligt, maar in de politiek kunnen gevoelige onderwerpen doorgaans niet zomaar uit de weg worden gegaan.
Zeker niet als de realiteit nieuwe inzichten aan ons opdringt. Niet alleen is onze gasvoorraad historisch laag, ook staat als gevolg van de nieuwe werkelijkheid op het wereldtoneel de leveringszekerheid onder druk. Indachtig deze situatie is het voorstel van JA21 zo gek nog niet. De partij stelt immers niet voor per direct weer gas in Groningen te winnen om bijvoorbeeld de prijzen te beïnvloeden. Integendeel: de partij oppert slechts het volstorten van de bestaande gasputten met beton en daarmee gaswinning permanent vrijwel onmogelijk te maken te staken. De gasputten die nog beschikbaar zijn zouden dan als strategische noodvoorraad kunnen worden aangehouden voor situaties die we ons nu wellicht nog niet eens kunnen voorstellen.
Daarbij kunnen allerlei voorwaarden worden gesteld aan gaswinning in Groningen. Bijvoorbeeld alleen gaswinning als de bestaande voorraad onder een bepaald niveau zakt en er dus sprake is van een absolute uitzonderingssituatie en alleen gaswinning voor binnenlands gebruik en dus niet voor de internationale markt. Intussen kan dan ook verder gezocht worden naar mogelijkheden de gaswinning veiliger te maken, bijvoorbeeld door de bodem te stabiliseren met stikstofinjecties. Bovendien zou een dergelijk besluit gepaard moeten blijven gaan met duidelijke afspraken over compensatie aan gedupeerden.
In feite stelt JA21 voor de deur naar een oplossing in tijden van crisis op een kier te houden, zonder op dit moment al de drempel te passeren. Niet voor niets achten ook experts dit een reëel voorstel, in de wetenschap dat niemand in de toekomst kan kijken. De argumentatie in de Tweede Kamer dat afspraak ook daadwerkelijk afspraak zou zijn en dat anders de betrouwbaarheid van de overheid wordt aangetast doet enigszins potsierlijk aan. Besluitvorming wordt continu ingehaald door de nieuwe werkelijkheid en vraagt dus om herziening, ook als dit gevoelig ligt. In deze kwestie komt het aan op Realpolitik, heldere afspraken voor de toekomst en – helaas nog steeds – een duidelijk compensatiebeleid. Op dit moment is het nog mogelijk de binnenlandse gaswinning deels veilig te stellen voor extreme noodsituaties in de toekomst, in het kader van ons nationaal belang. Als alle putten eenmaal dicht zijn gegooid ligt een dergelijke oplossing in een acute noodsituatie helaas niet meer voor het grijpen. Spijtoptanten zijn dan te laat, de keuze moet nu worden gemaakt.
Wetenschappelijk medewerker