George Soros is in Nederland wellicht niet alom bekend, maar in de internationale wereld is hij dat zeker wel. Sommigen kennen hem als een van de meest succesvolle beleggers aller tijden, anderen associëren hem met complottheorieën – tot aan bizarre ‘lizard alien’-verhalen aan toe. Maar zelden wordt hij in één adem genoemd met het liberale gedachtegoed. Toch verdient hij met recht een prominente plaats in het pantheon van invloedrijke liberalen.
Jeugd en vorming (1930–1947)
George Soros werd geboren in 1930 in Boedapest, in een Joodse familie. Zijn vader Tivadar, die oorspronkelijk Schwartz heette, wijzigde de familienaam in 1936 bewust naar Soros – een poging om antisemitisme en vervolging te ontlopen en zich beter te integreren in de Hongaarse samenleving.
De opvoeding van George en zijn broer Paul was kosmopolitisch. Hun vader had idealistische opvattingen en leerde ze Esperanto, de kunstmatige wereldtaal waarmee hij hoopte mensen wereldwijd te verbinden. Het gezin leefde welvarend, maar George wist al vroeg dat deze welvaart kwetsbaar was.
In 1944, tijdens de nazitijd, sloeg de Duitse bezetting hard toe in Hongarije. Ondanks de relatieve bescherming in Boedapest was het leven als Jood levensgevaarlijk. Dankzij vervalste identiteitsbewijzen van zijn vader en steun uit de gemeenschap overleefde het gezin de oorlog. Soros zou later zeggen dat juist dit zijn “formative experience” was: “Instead of submitting to our fate we resisted an evil force that was much stronger than we were — yet we prevailed.” In 1947, toen de communistische macht zich vestigde, verliet Soros Hongarije om in Londen te studeren aan de London School of Economics (LSE).
Student in Londen
Tijdens zijn studie aan de LSE vormde Soros een belangrijke verbinding met de liberale filosoof Karl Popper. Popper’s werk The Open Society and Its Enemies (1945) beïnvloedde Soros diepgaand. Hij verinnerlijkte het ideaal van een open samenleving – een samenleving waarin vrijheid van denken, democratische controle en onafhankelijke instituties fundamenteel zijn. Soros ambieerde aanvankelijk een academische carrière en werkte aan een magnum opus, The Burden of Consciousness. Maar hij raakte ontevreden over de filosofische diepgang van zijn eigen schrijfwerk en besloot zijn studie in 1952 af te ronden – terwijl hij al voorzichtig de financiële wereld verkende.
Transitie naar financiële wereld
Tijdens zijn studie en daarna werkte Soros in de financiële sector – aanvankelijk in Londen, later in New York. In 1956 migreerde hij naar de Verenigde Staten, mede dankzij een connectie die hem een baan opleverde bij Arnhold & S. Bleichroeder als beleggingsanalist en arbitragehandelaar. Zijn scherpe analytische geest en filosofische achtergrond maakten hem daar al snel tot een opvallende figuur.
In 1969 richtte hij, met kapitaal en vertrouwen, het Quantum Fund op – wat later zou uitgroeien tot misschien wel het succesvolste hedgefonds ooit. Jaar na jaar presteerde het fonds ruim boven de S&P 500, op één uitzondering na.
In 1987 publiceerde Soros The Alchemy of Finance, waarin hij zijn unieke opvattingen over de markt uiteenzet. Wat is zijn geheim? Niet louter economische theorie, maar juist zijn filosofische denkkader – met Popper’s reflexiviteitsconcept in de hoofdrol. Reflexiviteit veronderstelt dat markten worden gevormd door de percepties van marktdeelnemers: wat mensen verwachten beïnvloedt al wat er gebeurt – waardoor werkelijkheid en verwachting met elkaar versmelten. Markten zijn dus niet objectief rationeel, maar dynamisch, gevoelig voor sentiment, interpretatie en instabiliteit. Volgens veel economen heeft de markt altijd gelijk, maar volgens Soros heeft d markt juist nooit gelijk.
In 1987 publiceerde Soros The Alchemy of Finance, waarin hij zijn unieke opvattingen over de markt uiteenzet. Wat is zijn geheim? Niet louter economische theorie, maar juist zijn filosofische denkkader – met Popper’s reflexiviteitsconcept in de hoofdrol. Reflexiviteit veronderstelt dat markten worden gevormd door de percepties van marktdeelnemers: wat mensen verwachten beïnvloedt al wat er gebeurt – waardoor werkelijkheid en verwachting met elkaar versmelten. Markten zijn dus niet objectief rationeel, maar dynamisch, gevoelig voor sentiment, interpretatie en instabiliteit. Volgens veel economen heeft de markt altijd gelijk, maar volgens Soros heeft d markt juist nooit gelijk.
Zijn bekendste belegging was zijn speculatie tegen het pond sterling op Zwarte Woensdag, 16 september 1992. Hij zette in op een devaluatie van de Britse munt, pakte een winst van meer dan $1 miljard en toonde met zijn reflexiviteitsidee aan dat het sentiment zelf de markt kan vormen.
Een liberale filantroop
De impact van Popper, zijn oorlogservaringen en zijn financiële successen brachten Soros tot het inzicht dat hij meer wilde nalaten dan persoonlijk vermogen. Hij richtte zich daarom steeds nadrukkelijker op maatschappelijke invloed via liberale filantropie. In 1993 stichtte hij de Open Society Foundations (OSF), expliciet geïnspireerd door Popper’s ideaal van de open samenleving. Tot op heden heeft OSF meer dan 32 miljard dollar besteed aan initiatieven die democratisering, de rechtsstaat, onafhankelijke media, onderwijs en academische vrijheid bevorderen – in uiteenlopende politieke en culturele contexten.
Vanaf het begin van de jaren 2000 werd Soros bovendien explicieter politiek actief, wat hem ook tot een controversieel figuur maakte. In recente jaren kreeg hij stevige kritiek vanwege zijn steun aan zogenoemde ‘woke’ en links-georiënteerde organisaties die niet vanzelfsprekend binnen het klassieke liberalisme passen. Juist daarin schuilt echter zijn bijzondere positie: Soros steunt geregeld ook organisaties die onderling ideologisch botsen of organisaties waar hij het absoluut niet mee eens is. Soms bewust, soms uit overtuiging dat pluralisme niet gestuurd mag worden. Zijn doel is niet het opleggen van één politiek programma, maar het in stand houden van een open samenleving waarin ideeën vrij kunnen concurreren. Daarmee blijft hij, ondanks alle controverse, opmerkelijk trouw aan Popper’s liberale kernprincipe.
- Citaat uit: https://www.opensocietyfoundations.org/george-soros.
- Osnos, P. ed. (2022). George Soros. A Life in Full. Harvard Business Review Press.
- Soros, G. (1987). The Alchemy of Finance. Wiley.
Wetenschappelijk medewerker