Het gevaar van de anonieme massa

Karel Wijdeveld

Tijdens een demonstratie in Den Haag op 20 september toonde zich het gevaar van groepsdenken en de anonieme massa. Hoewel de betogers meenden voor Nederland en de democratie op te komen, ondermijnde hun gewelddadige optreden juist de liberale en democratische moraal. Het demonstratierecht is een fundamentele uiting van persoonlijke vrijheid, maar herbergt tegelijk het risico de democratie te ondermijnen. De waarde ervan staat onder druk wanneer individuele verantwoordelijkheid wegvalt. Aan de hand van Kierkegaard wordt betoogd dat de massa anoniem en gezichtsloos is, waardoor individuen lichtzinnig handelen zonder verantwoording af te leggen. Een weerbare liberale democratie vraagt daarom om burgers die verantwoordelijkheid nemen en zich niet verschuilen achter de massa.