Op slot

Maartje Schulz

Column

Voor liberalen is het ontzettend belangrijk: vrijheid. Door het coronavirus zijn er allerlei maatregelen getroffen die de vrijheden van burgers inperken. Is dat gerechtvaardigd, vraagt wetenschappelijk medewerker van de TeldersStichting Maartje Schulz zich in deze column af.

5 april 2020

Het is voor liberalen een belangrijk woord: vrijheid. Vrijheid om te bewegen, vrijheid om je te uiten, vrijheid om te geloven of juist niet te geloven, de vrijheid om te ondernemen, ga zo maar door. En hoewel de komst van het coronavirus en de daaropvolgende maatregelen niet elke vorm van vrijheid hebben weggenomen, zit Nederland toch in zekere mate ‘op slot’.

Beperking van de bewegingsvrijheid

Het meest opvallend is de beperking van de bewegingsvrijheid. Niet meer op het terras kunnen zitten in de zon, niet meer naar de sportclub, niet meer naar kantoor. Blijf zoveel mogelijk thuis, is het devies. Ik had nooit zo beseft dat de vrijheid hem ook in kleine, alledaagse dingen zit, als naar een verjaardag kunnen gaan. Dat merk je pas, als het niet meer kan.

Maar het is de vraag of de vrijheidsbeperkende maatregelen die de regering heeft genomen ter indamming van het coronavirus, vanuit liberaal oogpunt gerechtvaardigd zijn. Kan een overheid opeens restaurants doen sluiten, mensen opdragen 1,5 meter afstand van elkaar te houden en groepen verbieden om samen te komen?

Het antwoord is dat ondanks de sterke waarde die liberalen hechten aan vrijheid, er reden kan zijn deze (tijdelijk) in te perken. Denk aan John Stuart Mills schadebeginsel: de vrijheid van de één kan worden ingeperkt wanneer diens vrijheid schade toebrengt aan een ander. Bij het coronavirus kan de bewegingsvrijheid van de één schade toebrengen aan een ander, zou je kunnen zeggen. Het nieuwe virus, waar nog geen vaccin voor is, verspreidt zich namelijk razendsnel via mensen die in elkaars nabijheid zijn, en het virus kan mensen behoorlijk ziek maken. Voor een deel van de mensen heeft een corona-infectie zelfs een dodelijke afloop. Er is in dit geval dus een reëel risico dat een volledige uitoefening van de bewegingsvrijheid, serieuze gezondheidsschade aanricht aan anderen.

Staat heeft als taak burgers te beschermen

Meer in het algemeen gesteld, heeft de staat als belangrijke taak de burgers te beschermen; dus ook tegen een pandemie. Om deze redenen is het, ook vanuit liberaal oogpunt, gerechtvaardigd dat een overheid op dit gebied dwingende maatregelen neemt.

Belangrijk is hierbij wel dat die vrijheidsbeperkingen proportioneel zijn. Dat wil zeggen: niet meer vrijheid inperken dan noodzakelijk is. Gelukkig is er geen gehoor gegeven aan de politici die haast schreeuwend het land meteen volledig wilden vastzetten. En gelukkig hoeven we in Nederland niet met een briefje over straat om te bewijzen dat we boodschappen gaan doen. Ondanks forse vrijheidsbeperkende maatregelen, wordt er toch ruimte gelaten voor een vrijheidsgevoel. Bovendien is het fijn dat onze politici blijkbaar het vertrouwen in Nederlanders hebben dat ze zich verantwoordelijk zullen gedragen.

Andersom is dat vertrouwen er ook. Veel Nederlanders geven gehoor aan de maatregelen van de politiek. We zijn zelf dus ook bereid tijdelijk vrijheden in te perken voor een groter belang: levens redden. We zouden dat waarschijnlijk niet doen, als we het idee zouden hebben dat de staat de inperking van onze vrijheid zou misbruiken of onze vrijheden op den duur niet meer zou teruggeven.

Tijdelijke karakter maakt vrijheidsinperking dragelijk

Het is ook dit tijdelijke karakter, dat de vrijheidsinperking dragelijk maakt. Je moet er niet aan denken dat je leven jarenlang op slot zit. Het betekent ook dat hoe langer deze situatie duurt, er meer vragen komen als: weegt het inperken van de vrijheden nog steeds op tegen het doel? Richten de maatregelen inmiddels zelf ook niet veel schade aan? Bedrijven en banen die verloren gaan. Oudere familieleden in verpleeghuizen, waarbij je al een tijd niet meer op bezoek mag. Het sociale en sportieve leven dat goeddeels platligt. Reguliere zorg die geen doorgang kan vinden. Onderwijsachterstanden die worden opgebouwd. Een jongere generatie die de economische gevolgen zal moeten dragen. En een economische terugval betekent mogelijk ook dat er later minder geld is om te besteden aan de zorg. Hoe weegt alles tegen elkaar op? Terechte vragen.

Hoe dan ook, zullen de komende weken er waarschijnlijk nog hetzelfde uitzien. Een beperkter leven. Mooi om te zien is dat ondanks de beperkingen mensen hun vrijheid proberen te zoeken in wat nog wel kan: een rondje fietsen of hardlopen, even in de tuin zitten, een goed boek lezen. Ook in de beperking kun je vrijheid vinden. En dan straks extra genieten als onze corona-bevrijdingsdag er is. Mogelijk is die er nog niet op 5 mei, maar hij zal er komen. Houd vol.

Meer columns lezen? Klik hier.